• Start: 13/06/2016 00:00
  • End: 13/06/2016 00:00

Muzej Jugoslovenske kinoteke, Kosovska 11

Sala "Dinko Tucaković"

13. jun 2016.
18:30
18. Festival nitratnog filma

Kroz zapaljive mitove

OVDE TRAŽI PA ĆEŠ NAĆI! MILIJON! (JUG, 1925)

R/Dir: Ernest Bošnjak

REKLAMNI FILM ZA CIPELE ĐONOVIĆ-TASIĆ (JUG, 1928-1930)

PECAROŠ I RIBICA (JUG, 1941-1944)

R/Dir: Miroljub Stošić

NEDELJNI PREGLED (JUG, 1943)

R/Dir: Stevan Mišković

NEDELJNI PREGLED (JUG, 1944)

R/Dir: Stevan Mišković

PIONIR I DVOJKA (YU, 1949)

R/Dir: Vera Jocić, Ljubiša Jocić

DEČAK I ZMAJ (YU, 1951)

R/Dir: Vera Jocić, Ljubiša Jocić

REVIJA KRAŠ (YU, 1953)

R/Dir: Marjan Vajda

ROK (YU, 1963)

R/Dir: Divna Jovanović

ČOVEK OD KREDE (YU, 1963)

R/Dir: Nikola Majdak

SOLISTA (YU, 1963)

R/Dir: Nikola Majdak

AVANTURA (YU, 1963)

R/Dir: Slavko Marjanac

RONDO (YU, 1963)

R/Dir: Divna Jovanović

RAMPA (YU, 1966)

R/Dir: Ivo Kušanić

PARDON (YU, 1966)

R/Dir: Nikola Majdak, Curt Linda

KONFEKCIJA (YU, 1967)

R/Dir: Ivo Kušanić

ZALJUBLJEN U TRI KOLAČA (YU, 1967)

R/Dir: Nikola Majdak

ANALIZA (YU, 1968)

R/Dir: Borislav Šajtinac

Program nazvan Srpski animirani film 1 koji će biti prikazan na ovogodišnjem Festivalu nitratnog filma, pripremljen je pre nekoliko meseci za DVD izdanje u koprodukciji Festivala kratkometražnog i dokumentarnog filma, Jugoslovenske kinoteke (iz koje su dobijeni filmovi i izvršena tehnička realizacija) i Avala Film Veja. Ovo izdanje sadrži osamnaest filmova i predstavlja prvi deo retrospektive srpske animacije koji obuhvata period od 1925. pa do 1968. godine.

Prvih pet filmova čine predratni i ratni materijali, mahom nepoznati ili tek otkriveni, zahvaljujući otkrićima i trudu stručnjaka Arhiva Jugoslovenske kinoteke. Kako su prvi animirani filmovi mahom bili reklamni, u tom duhu stvoreni su i najstariji sačuvani film Ovde traži pa ćeš naći! Milijon!, Ernesta Bošnjaka iz 1925, reklama za prodavnicu srećki, kao i duhovita crnohumorna, kolorisana reklama za prodavnicu cipela Tasić-Đonović u Knez Mihailovoj ulici, koju je stvorio za sada još uvek nepoznati autor u drugoj polovini dvadesetih godina. Prvi srpski crtani film je pomalo nespretno animirana ali šarmantna minijatura Pecaroš i ribica, datirana u rane četrdesete godine, koju je po uzoru na likove iz predratnog humorističkog časopisa “Ošišani jež“ osmislio niški fotograf Miroljub Stošić.

Ratni period predstavljen je izborom animiranih storija iz propagandnog “nedićevskog“ žurnala Nedeljni pregled koji je kreirao tokom 1943-1944. poznati predratni snimatelj Stevan Mišković, uz pomoć nekolicine “belih Rusa“, značajnih predratnih crtača stripova. Pomalo trapavo izvedene storije sa vrlo uprošćenom i redukovanom animacijom crteža i karikatura više se pamte po crnohumornom spikerskom komentaru, izrazito antiboljševičkog, antisemitskog i antiplutokratskog sadržaja.

U prvoj poratnoj fazi, srpski autori, pre svih bračni par Vera i Ljubiša Jocić, pod uticajem velikog Čeha Jiržija Trnke, stvaraju ljupke i zanimljive animacije s lutkama sa didaktičkom svrhom Pionir i dvojka (1949) i Dečak i zmaj (1951), (ovaj drugi je urađen u korežiji sa Miodragom Nikolićem).

U sledećoj deceniji srpski animirani i crtani filmovi su gotovo zamrli. Iz tog perioda treba istaći Reviju Kraš iz 1953. godine, inspirisanu popularnim revijskim filmovima toga doba, jedan od pet reklamnih lutka filmova reditelja Marjana Vajde. Iz učmalosti, srpska animacija se budi eksperimentalnim filmom Rok, Divne Jovanović (1960) u produkciji Kino kluba Beograd, koja se još jednom javlja još zanimljivijim ostvarenjem Rondo iz 1963. godine, kombinujući kolažnu tehniku sa direktnim crtanjem na filmskoj traci.

***

 

Za Beogradsku školu animacije naročito su značajni prvi animirani filmovi svestranog Nikole Majdaka Solista i Čovek od krede, oba iz 1963. godine, u kojima su crtači i animatori bili Nikola Rudić i Slavko Marjanac. Bila su to originalna, individualistička ostvarenja koja su pokazivala poznavanje modernog izraza animacije, samo donekle se ugledajući na svetski već poznatu Zagrebačku školu crtanog filma. Iste godine Slavko Marjanac je režirao film Avantura pod uticajem “oskarovca“ Dušana Vukotića u crtežu i animaciji, ali sa vrlo originalnom scenografijom Ide Ćirić. Značajni filmovi iz tog perioda su i oni nastali iz gostovanja u Beogradu poznatog zagrebačkog karikaturiste Ive Kušanića Rampa iz 1966. godine po scenariju Ranka Munitića i Konfekcija iz 1967. godine, po scenariju Dušana Radovića. Majdakov bogat doprinos srpskoj animaciji šezdesetih vidljiv je i u filmu Pardon, koji je režirao u saradnji sa nemačkim autorom Kurtom Lindom 1966. godine, te u vizuelno bogatoj animaciji liciderskih srca u ostvarenju Zaljubljen u tri kolača iz 1967. godine, prvom ostvarenju te vrste produkcije Neoplanta filma iz Novog Sada.

***

 

Izdanje Srpski animirani film 1 zatvara film Analiza, talentovanog Borislava Šajtinca iz 1968. godine, koji je prethodno pekao zanat kao crtač u filmovima Nikole Majdaka. Već u ovom debitantskom filmu Šajtinac se iskazao kao originalni pesnik crnohumornog i nadrealističkog pogleda na život koji će sedamdesetih, posle još nekoliko remek dela otići u Nemačku i postati jedan od vodećih stilista svetske animacije toga doba. No, o tome i drugim biserima srpskog crtanog i animiranog filma sedamdesetih godina više u sledećem DVD-iju Srpska animacija 2, koji je u pripremi.

Napokon, treba reći da ovaj izbor ne bi bio ono što jeste bez predanog rada urednika i dizajnera Rastka Ćirića (čiji su delovi teksta ovde delimično korišćeni) kao i predstavnika izdavača Nenada Popovića.  logo-kinoteka-small