• Start: 08/06/2016 00:00
  • End: 08/06/2016 00:00

Jugoslovenska kinoteka, Uzun Mirkova 1

Svečana sala

8. jun 2016.
00:00
18. Festival nitratnog filma

Kroz zapaljive mitove

Kolekcija Saturn filmova

Ribolovac

DER ANGLER (AT, 1906-1907)

Dečija igra

JUGEND SPIELE (AT, 1906-1907)

Krađa robova

SKLAVENRAUB (AT, 1906-1907)

Na madam Juliji

BEI MADAME JULIETTE (AT, 1908-1910)

Bogati ujak

DER ERBONKEL (AT, 1908-1910)

Na kupanju

IM BADE (AT, 1908-1910)

Stimulativno čitanje

AUFREGENDE LEKTURE (AT, 1908-1910)

Magija mandarina

DIE ZAUBEREIEN DES MANDARINS (AT, 1908-1910)

 

Filmovi iz ere Prvog svetskog rata

Tri prosca

DREI FREIER (AT, 1914-18)

Snovi neženja

TRAUM DES JUNGGESELLEN (AT, 1914-18)

Dve mlade dame i stariji gospodin sa cilindrom

ZWEI JUNGE DAMEN UND ÄLTERER HERR IM ZYLINDER (AT, 1914-18)

 

Filmovi 70-tih

Krem

CREAM (AT, 1970)

R: Herbert Heidmann Filmarchiv Austria

Specijalni program ovogodišnjeg festivala Nitratnog filma koji će zbog prirode filmskog materijala (zabranjeno za mlađe od osamnaest godina) biti upriličen u ponoć 8. juna posvećen je austrijskom erotskom i pornografskom filmu. Ako se zna da austrijska filmska produkcija započinje šarmantnim erotskim filmovima kompanije Saturn još 1906. godine (veći deo Saturnovih filmova prikazan je na IX festivalu zapaljivog filma 2007. godine) još veće je iznenađenje da su pre par godina u Beču pronađena čak tri klasična pornografska filma snimljena za vreme Prvog svetskog rata. Iako su se i pre Prvog svetskog rata u Americi, Francuskoj, Argentini i drugim zemljama snimali pornografski filmovi, preživelo ih je do danas samo nekoliko pa novopronađeni austrougarski “pornići” spadaju u pionirske u žanru. Napokon, da i “mainstream” profesionalci mogu tajno da naprave neobične pornografske sadržaje, dokazuje slučaj Herberta Hajdmana sa filmom Krem iz 1970. godine, ali više o svemu ovome u daljem tekstu od Ane Dobringer iz Filmskog arhiva Austrije iz Beča.

__________

“Od svog osnivanja 1906. godine proizvodna kompanija Saturn postala je veoma uspešna u proizvodnji onoga što je tada nazivano ’večernjim filmovima za gospodu’, žanru kratkih filmova koji predstavljaju zabavne scene iz svakodnevnog života, uključujući i otvorenu žensku golotinju. Pružanjem sadržaja koji je malo delikatniji od sličnih, suptilnijih francuskih produkcija tog doba, osnivač kompanije Johan Švarcer i njegova kompanija Saturn postali su poznati u toj meri da su 1909. godine filmovi koji prikazuju nage žene generalno nazivani ’bečki žanr’. Ipak, proizvodnja Švarcerovih filmova delovala je u pravno neizvesnoj oblasti: on je sam promovisao svoje filmove kao umetničke, ali je nekoliko puta bio optužen za distribuciju pornografije. Kompaniju je konačno morao da ugasi 1910. godine nakon zvanične političke intervencije.

Trideset jedan od pedeset četiri verifikovana naslova ove kompanije su sačuvani i nalaze se u depoima Filmskog arhiva Austrije. Erotski filmovi kompanije Saturn su najstariji primeri proizvodnje narativnog filma u Austriji.

Razlika između Saturn produkcije i aktuelnih porno filmovima tog doba je očigledna kada se uporedi naizgled nevini prikaz ženskog tela kod Švarcera sa sadržajem austrijskih pornića koji datiraju iz vremena Prvog svetskog rata, samo nekoliko godina nakon gašenja Saturna. Javno prikazivanje ovih materijala ne bi bilo moguće u vremenu kada su nastali, jer su proizvedeni za privatne projekcije publici u bordelima, ili čak u bioskopima na samom frontu tokom Prvog svetskog rata. Kako ovi filmovi nikada nisu ’zvanično’ postojali, teško je naći čvrste činjenice o njihovom poreklu, ljudima ili okolnostima koje su uticale u njihovu izradu. Vreme nastanka i način izrade ovih filmova određuju se na osnovu načina po kom je rađena reemulzija filmske trake istorijskog nitratnog primerka (sa trake je skidana postojeća i nanošena nova emulzija). U Austriji je traka ovakve vrste korišćena isključivo tokom Prvog svetskog rata zbog opšte nestašice sirove trake u to vreme (kako je uopšte bilo moguće dobiti traku za ovu vrstu filmova u tom periodu i dalje ostaje misterija). Neki od ovih filmova sadrže čak i međunatpise i zatamnjenja, odajući utisak prilično profesionalne produkcije.

U svakom slučaju, filmovi su epohalno arhivsko otkriće s obzirom na posebne karakteristike i odlike materijala i njihovog sadržaja (ne samo u smislu predstavljanja otvoreno pornografskih slika). Film Tri prosca, na primer, sadrži međunatpise sa bečkim dijalektom i delom se odvija na ulicama, ’plemićkog’, prvog okruga u Beču. Ostale istorijske zapaljive kopije iz ove zbirke nisu tako vredne i izgledaju više kao neka vrsta radnog materijala, uključujući i delove sirovog materijala gde umesto međunatpisa glumci u scenama prekidaju svoje akcije, gledajući nekog iza kamere ili čekajući uputstva. Filmove je restaurisao Filmski Arhiv Austrije i prikazani su po prvi put posle otkrića krajem prošle decenije.

Originalni negativ porno filma Krem datira iz 1970. godine. Povezanost ovog filma sa austrijskom kinematografijom može da se dokaže preko njegovog autora, austrijskog montažera, snimatelja i producenta Herberta Hejdmana. Poreklo i kontekst filma su bili prilično nejasni dugi niz godina, ali mogu da se verifikuju po opisima na filmskim kutijama koje potiču iz Bečke filmske laboratorije. Hejdman, kao što znamo danas, koristio je za snimanje pornografskih filmova prostor u blizini Bečke filmske laboratorije (snimajući ponekad čak i direktno na parkingu laboratorije!), kako bi ih odmah, razvio i kopirao. Čak postoje navodi po kojima je i svoj glas pozajmljivao za potrebe filma.

Danas je Hejdman posebno poznat po svojim filmovima kao što su Besraman ili Kazna za telo koje je realizovao kao producent i direktor svoje kompanije Komerc film. Ovi filmovi smatraju klasicima ’drugačije’ austrijske filmske istorije.“

Anna Dobringer