Sećanje na… VELIMIR BATA ŽIVOJINOVIĆ

RETROSPEKTIVA

KOZARA

(JUG, 1962) 124'

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Veljko Bulajić

DR

(JUG, 1962) 87'

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Soja Jovanović

TRI

(JUG, 1965) 80'

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Aleksandar Saša Petrović

NEPRIJATELJ

(JUG, 1965) 95'

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Živojin Pavlović

POVRATAK

(JUG, 1966) 70'

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Živojin Pavlović

SKUPLJAČI PERJA

(JUG, 1967) 80'

ul. Velimir Bata Živojinović, Bekim Fehmiu

r. Aleksandar Saša Petrović

BREZA

(JUG, 1967) 92'

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Ante Babaja

VALTER BRANI SARAJEVO

(JUG, 1972) 133’

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Hajrudin Krvavac

PAS KOJI JE VOLEO VOZOVE

(JUG, 1977) 89'

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Goran Paskaljević

KRAJ RATA

(JUG, 1984) 93’

ul. Velimir Bata Živojinović

r. Dragan Kresoja

Sećanje na... Velimir Bata Živojinović (1933-2016)

Retrospektiva filmova velikog srpskog i jugoslovenskog glumca

Najčešće pominjana reč u reagovanjima povodom smrti Velimira Bate Živojinovića bila je – legenda. Taj pojam zaista najbolje obuhvata gotovo neverovatno bogatu karijeru glumca koji je bio simbol jednog (boljeg) vremena i jedne velike kinematografije.

I poštovan i voljen Bata, kako su ga svi prisno zvali, postigao je, naizgled ležerno, i kvanitet i kvalitet. Odigrao je oko 300 uloga na filmu i televiziji, najviše u celoj bivšoj Jugoslaviji, a pritom u najraznovrsnijim žanrovima. Partizanski filmovi i socijalne drame, crni talas i komedije - sve mu je „ležalo“. Plenio je prirodnošću i specifičnim šarmom, često ostavljajući utisak da na ekranu nije glumac nego autentična ličnost.

Bio je mega zvezda u Kini, gde su ga milijarde gledale u filmu "Valter brani Sarajevo" (reditelja Hajrudina Krvavca iz 1972.), ali i višestruki učesnik festivala u Kanu (sa sedam filmova među kojima su “Skupljači perja” 1967, “Grupni portret s damom” 1977, “Poseban tretman 1980.), dobitnik tri Zlatne arene u Puli i niza drugih nagrada na domaćim i stranim festivalima.

 

Velimir Bata Zivojinovic

 

Rođen je 5. juna 1933. u selu Koraćica podno Kosmaja, u blizini Beograda. Sa svetom glume upoznao se kao petnaestogodišnjak, u Akademskom pozorištu "Branko Krsmanović" radeći kao scenski radnik i povremeno statista, na poziv rediteljke Soje Jovanović.

Pohađao je srednje glumačke škole u Nišu i u Novom Sadu. Na Pozorišnu akademiju u Beogradu upisao se iz trećeg pokušaja , 1954. godine, a već 1955. debitovao je u filmu "Pesma sa Kumbare" Radoša Novakovića.

Teatar je bio njegova velika ljubav i početak karijere obeležio mu je angažman u Beogradskom dramskom pozorištu (tada pod nazivom Savremeno pozorište).

Kao prvu značajniju ulogu na filmu sam je navodio lik Duja u "Vlaku bez voznog reda" (1959.) Veljka Bulajića, koji se kasnije prisećao kako je mladi glumac posle audicije istog dana dobio ugovor.

Bio je to početak plodne saradnje. Sa Bulajićem je Bata snimio, između ostalih, čuvene ratne spektakle “Kozara” (1962.) i "Bitka na Neretvi" (1969.), koji je bio nominovan za Oskara za najbolji strani film.

Paralelno je igrao u nekim od bisera sedme umetnosti “Čovek iz hrastove šume” Miće Popovića (1964.), “Tri” Aleksandra Saše Petrovića (1965.), “Breza” Ante Babaje (1967.)…

Impresivna je lista njegovih antologijskih glavnih uloga i podjednako efektnih epizoda. Neki će kao omiljeni film sa Batom navoditi “Most” (Hajrudin Krvavac, 1969.) ili “Tren” (Stole Janković, 1978.), neki “Doroteja” (Zdravko Velimirović, 1981.) ili “Balkan ekspres” (Branko Baletić, 1983.)…

Nemoguće je u jednom tekstu navesti ceo raspon glumačkih kreacija koje je maestralno ostvarivao, ali uzmimo kao primer samo jednu godinu – 1972. tokom koje je bio izvanredno upečatljiv i kao Korovjev u subverzivnom “Majstoru i Margariti” Saše Petrovića i kao Bulidža u TV seriji “Građani sela Luga”, kao Ratko u drami “I bog stvori kafansku pevačicu” Jovana Živanovića i Šinter u “Tragovima crne devojke” Zdravka Randića, a pritom je to godina u kojoj je postao Valter.

Usledio je period najšire popularnosti, uz partizanske filmove i niz likova šarmantnih akcionih heroja (poput Vuka u “Partizanskoj eskadrili” Hajrudina Krvavca iz 1979.), sa kojima ga je poistovetila armija obožavalaca, mada ti filmovi čine samo manji deo njegovog impozantnog opusa.

Uz starije reditelje iz svih eks-ju republika, Batu je “prisvojila” i nadolazeća praška škola, o čemu svedoči efektna rola Kauboja u filmu Gorana Paskaljevića “Pas koji je voleo vozove” (1977.).

Kako za velike glumce nema malih uloga, tako nam je i Bata podario nezaboravnu komičnu epizodu “zavodnika” u samo nekoliko minuta filma “U raljama života” Rajka Grlića (1984.).

Igrao je i u velikom broju lakih komedija (kao što su “Žikina dinastija” Zorana Čalića i “Hajde da se volimo” Aleksandra Đorđevića), koje su tokom 80-ih punile bioskope “od Vardara pa do Triglava”.

Tužni raspad tog prostora početkom 90-ih njegova glumačka harizma je preživela i Bata je nastavio da snima sa novom generacijom autora. Vrhunac tog perioda svakako je lik Gvozdena u filmu “Lepa sela lepo gore” Srđana Dragojevića (1996.)

U isto vreme sve češće je igrao u TV serijama, ostavljajući i u njima poseban pečat - kao Macola u “Boljem životu” ili Aranđel u “Srećnim ljudima”, čije reprize i danas prati brojna publika.

Poslednju ulogu na velikom ekranu ostvario je kao deda Životije u filmu “Led” Jelene Bajić Jočić iz 2012. godine.

Nema kolege, reditelja ili glumca koji ne ističe vrhunski profesionalizam Bate Živojinovića, a istovremeno njegovu ljudsku veličinu. Nikada nije hteo kaskadere, sam je radio i najteže scene, pomagao savetima, a umeo je i da napravi “zvrčku” na setu kako bi opustio atmosferu.

Privatno neposredan, srdačan i skroman, nije se ponašao kao zvezda i ceo život je proveo sa jednom ženom, svojom ljubljenom suprugom Lulom, koja mu je bila podrška i u teškoj bolesti poslednjih nekoliko godina.

Bio je među osnivačima, a jedno vreme i predsednik Udruženja filmskih glumaca. Jedan je od osnivača Filmskog festivala u Sopotu.

U mladosti je trenirao fudbal u “Crvenoj zvezdi”, a kasnije bio član Skupštine tog kluba.

U zrelim godinama “ušao” je u politiku, bio je poslanik Socijalističke partije Srbije u Narodnoj skupštini, a 2002. godine čak i kandidat te stranke na predsedničkim izborima u Srbiji.

Kao što je teško pobrojati sve njegove uloge, tako je teško navesti i sve nagrade koje je dobijao počev od 1963. godine i Srebrene arene u Puli (za uloge u filmovima “Kozara” i “Dr”) do pre samo nekoliko meseci kada mu je 44. Fest dodelio Beogradskog pobednika za izuzetan doprinos filmskoj umetnosti.

Uz već pomenute tri Zlatne arene u Puli, četiri puta je dobio Gran pri Glumačkih susreta u Nišu i dva puta nagradu “Car Konstantin” na istom festivalu, a nagrađivan je i na festivalima u Italiji, Rusiji, Ukrajini, Bugarskoj.

U Nišu je dobio i nagradu za životno delo "Slavica" (koja je zatim ponela ime “Pavle Vujisić”). Međunarodni festival slovenskog i pravoslavnog filma Zlatni vitez takođe mu je dodelio nagradu za životno delo, a Festival evropskog filma na Paliću nagradu “Aleksandar Lifka” za ukupan doprinos evropskoj kinematografiji.

Jugoslovenska kinoteka dodelila mu je svoje najviše priznanje Zlatni pečat za izuzetan doprinos razvoju filmske umetnosti.

Dobijao je i društvena priznanja – u bivšoj državi Oktobarsku i Sedmojulsku nagradu, a prošle godine odlikovan je Zlatnom medaljom za izuzetne zasluge i rezultate u kulturnim delatnostima.

Glumac nepresušnog talenta i energije obeležio je čitavu epohu srpskog i jugoslovenskog filma, decenijama je dominirao velikim i malim ekranima kao tumač karakternih uloga, kao vrhunski komičar ili nepobedivi ratni heroj. Ostavio je neizbrisiv trag u srcima miliona gledalaca, a sigurno je da će u njegovim filmovima uživati još mnoge buduće generacije.

Zorica Dimitrijević